صورت معاملات فصلی یکی از مهمترین و در عین حال پرتکرارترین تکالیف مالیاتی برای کسبوکارهاست. هر شخص یا شرکتی که خرید، فروش یا ارائه خدمات دارد، موظف است جزئیات این معاملات را بهصورت دورهای در قالب «صورت معاملات فصلی موضوع ماده ۱۶۹» به سازمان امور مالیاتی گزارش کند.
بیتوجهی به این تکلیف میتواند باعث جریمههای مالیاتی و دردسرهای جدی در رسیدگیها شود؛ به همین دلیل دانستن اینکه صورت معاملات فصلی چیست، چه معاملاتی باید در آن ثبت شود، مهلت ارسال آن چه زمانی است و چگونه باید از طریق سامانه ارسال شود، برای مدیران، کارفرمایان و حسابداران کاملاً ضروری است.
در این مطلب همه چیز را درباره صورت حساب معاملات فصلی توضیح میدهیم تا بتوانید این تکلیف مالیاتی را بدون استرس و خطا انجام دهید.
تعریف صورت معاملات فصلی یعنی اینکه شما جزئیات خریدها، فروشها و بعضی قراردادهای خود را هر سه ماه یکبار، در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبت و ارسال میکنید. با ارسال این گزارش، مالیات جدیدی پرداخت نمیشود؛ اما سازمان امور مالیاتی از این اطلاعات برای بررسی صحت درآمدها، تطبیق خرید و فروشها و رسیدگی به پرونده مالیاتی استفاده میکند.
در جدول زیر به ویژگیهای مهم صورت معاملات فصلی اشاره میکنیم.
| توضیح | مورد |
| فصلی (هر ۳ ماه یکبار) | دوره گزارشدهی |
| خرید، فروش و برخی قراردادها | موضوع گزارش |
| ندارد (صرفاً گزارشدهی است) | پرداخت مالیات |
| سامانه سازمان امور مالیاتی | محل ارسال |
| مبلغ معامله، طرف معامله، تاریخ، نوع معامله | اطلاعات ثبتشده |
| شفافیت مالی و تطبیق اطلاعات مالیاتی | هدف اصلی |
| جریمه و دردسر در رسیدگی مالیاتی | نتیجه عدم ارسال |
بهطور کلی، هر شخص یا کسبوکاری که فعالیت اقتصادی ثبتشده دارد و خرید یا فروش انجام میدهد، باید وضعیت خود را از نظر مشمول بودن صورت معاملات فصلی بررسی کند. افراد و کسبوکارهای مشمول معمولاً شامل این موارد هستند:
ارسال صورت معاملات فصلی فقط از طریق سامانه رسمی سازمان امور مالیاتی انجام میشود و ارسال کاغذی یا خارج از این سامانه معتبر نیست. برای ثبت و ارسال گزارش معاملات فصلی، باید از طریق درگاه خدمات الکترونیکی سازمان امور مالیاتی اقدام کنید:
پس از ورود به پنل کاربری، از بخش مربوط به صورت معاملات فصلی (ماده ۱۶۹) میتوانید اطلاعات خرید، فروش و قراردادها را ثبت و ارسال کنید.
ارسال لیست صورت معاملات فصلی بهصورت کاملاً الکترونیکی انجام میشود و نیازی به مراجعه حضوری یا ارسال کاغذی نیست. دقت در ثبت صحیح اطلاعات، از بروز مغایرت و جریمههای مالیاتی جلوگیری میکند.
مراحل ارسال صورت معاملات فصلی:
نکته: پس از ثبت نهایی، امکان ویرایش محدود است؛ بنابراین قبل از تأیید نهایی، حتماً اطلاعات را با دفاتر و سایر اظهارنامهها تطبیق دهید.
تاریخ ارسال صورت معاملات فصلی حداکثر ۴۵ روز پس از پایان هر فصل است و مودیان موظفاند تا پایان این مهلت، گزارش خود را ثبت و نهایی کنند. این مهلت قانونی است و عدم رعایت آن حتی اگر مالیات پرداخت شده باشد، میتواند باعث جریمه شود. بنابراین بهتر است ارسال گزارش هر فصل را به روزهای پایانی موکول نکنید تا در صورت بروز خطا یا نیاز به اصلاح، زمان کافی داشته باشید.
برای سادهتر شدن گزارشدهی، معاملات با مبلغ پایینتر از حد قانونی (مثلاً کمتر از ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک) را میتوان بهصورت تجمیعی ثبت کرد. یعنی بهجای ثبت جداگانه هر فاکتور، مجموع این معاملات خرد در قالب یک رکورد در سامانه وارد میشود؛ روشی که هم زمان ارسال را کمتر میکند و هم احتمال خطا را کاهش میدهد، البته به شرط رعایت ضوابط سامانه.
گاهی پیش میآید که خریدار یا فروشنده از ارائه کد اقتصادی یا شناسه لازم خودداری میکند. اگر مبلغ معامله کوچک و زیر حد تعیینشده باشد، معمولاً امکان ثبت سادهتر یا تجمیعی وجود دارد. اما اگر معامله مبلغ بالاتری داشته باشد، موضوع جدیتر میشود. در این شرایط باید طبق دستورالعمل سامانه، «فهرست امتناع» را تکمیل و در مهلت مقرر ارسال کنید تا مسئولیت جریمه به طرفی که کد اقتصادی ارائه نکرده است منتقل شود.
صورت معاملات فصلی یعنی شما جزئیات خریدها، فروشها و قراردادهای خود را برای شفافیت و تطبیق اطلاعات به سازمان امور مالیاتی اعلام میکنید و با ارسال آن، مالیاتی پرداخت نمیشود. در مقابل، اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده یک اظهارنامه مالی همراه با پرداخت است؛ در این مرحله، مالیات و عوارض ارزش افزوده محاسبه میشود و باید مبلغ آن را پرداخت کنید.
نکته مهم اینجاست که با وجود تفاوت کارکرد، اعداد و مبالغ این دو گزارش باید با هم هماهنگ باشند. اگر فروش یا خریدی در یکی ثبت شود و در دیگری نیاید یا ارقام با هم نخواند، احتمال رسیدگی و سوال مالیاتی بالا میرود. به همین دلیل، هماهنگی بین صورت معاملات فصلی و اظهارنامه ارزش افزوده اهمیت زیادی دارد.
با رعایت این چند نکته ساده، میتوانید معاملات فصلی را کمریسک و بدون دردسر ارسال کنید:
عدم ارسال گزارش، ثبت ناقص اطلاعات، درج نکردن شماره اقتصادی یا استفاده از شماره اقتصادی دیگران میتواند باعث جریمههای درصدی از مبلغ معامله شود. در منابع رسمی و آموزشی هم تأکید شده که جرایم ماده ۱۶۹ سختگیرانه است و بعضی از آنها حتی قابل بخشش نیستند.
تجربه نشان داده تأخیرهای بهظاهر کوچک یا اشتباهات تکرارشونده، در نهایت میتواند به یک پرونده مالیاتی سنگین و زمانبر تبدیل شود؛ به همین دلیل، دقت و نظم در ارسال معاملات فصلی کاملاً ضروری است.
سخن پایانی
صورت معاملات فصلی در اصل ابزاری برای شفافسازی فعالیتهای مالی کسبوکارهاست و زمانی مشکلساز میشود که نادیده گرفته شود یا با بینظمی انجام شود. اگر بدانید چه معاملاتی باید گزارش شود، مهلتها را رعایت کنید و اطلاعات را دقیق ثبت کنید، این تکلیف مالیاتی بهراحتی قابل مدیریت است.
در تیوان تراز کنار شما هستیم تا صورت معاملات فصلی را بدون خطا و دردسر انجام دهید. برای مدیریت مطمئن این تکلیف مالیاتی، همین حالا با کارشناسان متخصص ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
خیر. صورت معاملات فصلی صرفاً یک گزارش است و بهخودیخود پرداخت مالیات ندارد؛ اما مبنای بررسی و رسیدگی مالیاتی قرار میگیرد.
بله، در صورتی که در مهلت قانونی اقدام به اصلاح کنید، معمولاً جریمهای به شما تعلق نمیگیرد؛ اما بعد از پایان مهلت، اصلاح سختتر و پرریسکتر میشود.
خیر الزامی نیست، اما استفاده از نرمافزار حسابداری استاندارد یا ابزارهایی مثل TTMS میتواند ثبت اطلاعات را دقیقتر و سریعتر کند.
