وقتی صحبت از مالیات میشود، معمولاً ذهنها به سمت حقوق، اظهارنامه یا مالیات بر درآمد میرود؛ در حالی که بخش زیادی از مالیاتی که مردم هر روز پرداخت میکنند، بهصورت نامحسوس و در قالب قیمت کالاها و خدمات از آنها دریافت میشود. به این نوع مالیات، مالیات غیر مستقیم گفته میشود.
مالیات غیر مستقیم بدون نیاز به مراجعه به اداره مالیات و انجام مراحل اداری، تنها با خرید یک کالا یا استفاده از یک خدمت پرداخت میشود. این نوع مالیات نقش مهمی در تأمین درآمد دولت دارد و تقریباً همه افراد جامعه، بدون توجه به میزان درآمدشان، با آن سروکار دارند. به همین دلیل، شناخت مالیات غیر مستقیم و نحوه اثرگذاری آن بر هزینههای روزمره، برای عموم مردم اهمیت زیادی دارد.
در ادامه این مطلب، به بررسی دقیقتر اینکه مالیات غیر مستقیم چیست و انواع آن کدامند و همچنین تأثیر آن بر هزینههای روزمره مردم خواهیم پرداخت.
مالیات غیر مستقیم نوعی مالیات است که بهطور مستقیم از درآمد یا دارایی افراد دریافت نمیشود، بلکه بر کالاها و خدمات اعمال شده و از طریق قیمت آنها از مصرفکننده نهایی گرفته میشود.
به زبان سادهتر، وقتی شما کالایی میخرید یا از خدماتی استفاده میکنید، بخشی از مبلغی که پرداخت میکنید مالیات است؛ اما این مبلغ جداگانه از شما گرفته نمیشود و داخل قیمت نهایی کالا یا خدمت پنهان شده است.
برای مثال، مالیات بر ارزش افزوده (VAT) رایجترین نمونه مالیات غیر مستقیم است. فروشنده این مالیات را از خریدار دریافت میکند و سپس به دولت پرداخت میکند، اما پرداختکننده واقعی آن مصرفکننده نهایی است.
| توضیح | ویژگی مالیات های غیر مستقیم |
| مالیات مستقیماً روی قیمت کالا یا خدمت اضافه میشود | نحوه اعمال مالیات |
| مصرفکننده هنگام خرید، مالیات را بهصورت نامحسوس پرداخت میکند | روش پرداخت |
| فروشنده مالیات را از خریدار دریافت و به دولت پرداخت میکند | نقش فروشنده |
| میزان مالیات به درآمد فرد وابسته نیست و به میزان مصرف بستگی دارد | ارتباط با درآمد |
| بسیار کم، چون مالیات در قیمت نهایی لحاظ شده است | امکان فرار مالیاتی |
| میتواند باعث افزایش قیمت کالاها و خدمات شود | تأثیر بر قیمتها |
| معمولاً فشار بیشتری بر اقشار کمدرآمد وارد میکند | اثر بر اقشار مختلف |
| تأمین درآمد پایدار و کنترل مصرف برخی کالاها | هدف دولت |
ویژگی مهم مالیات های غیر مستقیم این است که دریافت آنها نامحسوس است.
در این نوع مالیات:
مالیات های غیر مستقیم شکلهای مختلفی دارند و بسته به نوع کالا، خدمت یا سیاست اقتصادی کشور اعمال میشوند. مهمترین انواع آن را در این بخش معرفی میکنیم.
مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهمترین و رایجترین انواع مالیات های غیر مستقیم است. این مالیات در تمام مراحل تولید تا مصرف نهایی اعمال میشود، اما در نهایت مصرفکننده آن را پرداخت میکند.
هر فعال اقتصادی، مابهالتفاوت مالیات خرید و فروش خود را به دولت پرداخت میکند و این زنجیره تا مصرفکننده نهایی ادامه دارد. مالیات بر ارزش افزوده هم به شفافیت اقتصادی کمک میکند و هم منبع درآمد مهمی برای دولت است.
مالیات بر مصرف روی کالاها و خدمات خاصی اعمال میشود که معمولاً یا مصرف آنها آسیبزا است یا دولت قصد مدیریت مصرف آنها را دارد. نمونههایی از این کالاها شامل دخانیات، سوخت، نوشابههای خاص یا برخی کالاهای لوکس است. هدف از این نوع مالیات فقط درآمدزایی نیست، بلکه کنترل الگوی مصرف و کاهش آسیبهای اجتماعی نیز هست.
هر کالایی که وارد کشور میشود، معمولاً مشمول مالیات غیر مستقیم است. این مالیات شامل حقوق گمرکی، سود بازرگانی و عوارض مختلف میشود و توسط واردکننده پرداخت میگردد، اما در نهایت به قیمت کالا اضافه شده و مصرفکننده آن را میپردازد. این نوع مالیات با هدف حمایت از تولید داخلی، کنترل واردات و تأمین درآمد دولت اعمال میشود.
در برخی کشورها، بهجای VAT یا در کنار آن، مالیات بر فروش اعمال میشود. در این حالت، مالیات فقط در مرحله نهایی فروش به مصرفکننده دریافت میشود و به قیمت کالا اضافه میگردد.
برخی کالاها مانند سیگار، الکل، سوخت یا خودروهای خاص، مشمول مالیات های غیر مستقیم ویژه هستند. این مالیاتها معمولاً نرخ بالاتری دارند و هدف آنها کاهش مصرف یا جبران هزینههای اجتماعی ناشی از مصرف این کالاهاست.
در مالیات غیر مستقیم، برخلاف مالیاتهای مستقیم، گروه خاصی از افراد هدف قرار نمیگیرند و تقریباً همه افراد جامعه مشمول آن هستند. هر کسی که در زندگی روزمره خود خرید میکند، از خدمات استفاده میکند یا کالای وارداتی مصرف میکند، بهطور ناخواسته بخشی از هزینهای که میپردازد شامل مالیات غیر مستقیم است.
در این نوع مالیات، نیازی به ثبتنام، تشکیل پرونده یا ارسال اظهارنامه در سایت my.tax وجود ندارد و پرداخت مالیات بهصورت خودکار و همزمان با خرید کالا یا خدمات انجام میشود. به همین دلیل، مالیات غیر مستقیم گستردهترین نوع مالیات از نظر تعداد پرداختکنندگان محسوب میشود.
تفاوت اصلی مالیات مستقیم و غیر مستقیم در نحوه دریافت و پرداخت آنهاست. مالیات مستقیم مستقیماً از درآمد یا دارایی افراد و کسبوکارها گرفته میشود و شخصی که مشمول آن است، خودش باید مالیات را پرداخت کند و امکان انتقال آن به فرد دیگر وجود ندارد. اما مالیات غیر مستقیم از طریق قیمت کالاها و خدمات دریافت میشود و معمولاً مصرفکننده نهایی آن را میپردازد، حتی اگر فروشنده یا تولیدکننده واسطه پرداخت به دولت باشد.
بله، در برخی موارد مالیات های غیر مستقیم شامل معافیت میشوند. این معافیتها معمولاً با هدف کاهش فشار اقتصادی بر مردم و حمایت از اقشار کمدرآمد در نظر گرفته میشوند. به همین دلیل، دولتها برخی کالاها و خدمات ضروری مانند مواد غذایی اساسی، دارو، خدمات درمانی و آموزشی را از پرداخت مالیات غیر مستقیم، بهویژه مالیات بر ارزش افزوده، معاف میکنند. این سیاست کمک میکند تا هزینههای زندگی افزایش زیادی پیدا نکند و عدالت اقتصادی تا حدی حفظ شود.
سخن پایانی
مالیات غیر مستقیم بخش جدانشدنی از زندگی روزمره ماست؛ مالیاتی که بدون تشریفات اداری و تنها از طریق خرید کالاها و استفاده از خدمات پرداخت میشود. آشنایی با اینکه مالیات غیر مستقیم چیست، چه انواعی دارد و چگونه بر هزینههای روزانه تأثیر میگذارد، به ما کمک میکند تصمیمهای مالی آگاهانهتری بگیریم و بهتر دلایل تغییر قیمتها را درک کنیم.
ما در مجموعه تیوان تراز با ارائه مشاوره تخصصی و بهروز در حوزه مالیات، کنار شما هستیم تا ابهامات مالیاتی خود را برطرف کنید و با اطمینان بیشتری تصمیم بگیرید. اگر درباره مالیات های غیر مستقیم یا سایر موضوعات مالیاتی سؤالی دارید، میتوانید با کارشناسان تیوان تراز تماس بگیرید و راهنمایی دقیق دریافت کنید.
سؤالات متداول
خیر، مالیات غیر مستقیم هم بر کالاها و هم بر برخی خدمات اعمال میشود و بسته به نوع خدمت یا کالا ممکن است نرخ یا معافیت متفاوتی داشته باشد.
خیر، چون این مالیات در قیمت نهایی کالا یا خدمات لحاظ میشود، مصرفکننده با خرید آنها بهطور خودکار مالیات را پرداخت میکند.
زیرا این نوع مالیات بهسادگی وصول میشود، فرار مالیاتی در آن کمتر است و منبع درآمدی پایدار برای دولتها فراهم میکند.
