مالیات تکلیفی یکی از مهمترین و در عین حال پرتکرارترین مفاهیم مالیاتی در نظام مالیاتی ایران است؛ مفهومی که تقریباً همه کسبوکارها، کارفرمایان و حتی بسیاری از افراد حقیقی، دیر یا زود با آن مواجه میشوند. این نوع مالیات برخلاف تصور رایج، فقط مخصوص حسابداران یا شرکتهای بزرگ نیست؛ بلکه در پرداختهای روزمرهای مثل حقوق و دستمزد، قراردادهای خدماتی، اجاره املاک، حقالزحمهها و همکاریهای پیمانکاری نقش مستقیم دارد.
آنچه مالیات تکلیفی را از سایر مالیاتها متمایز میکند، مسئول پرداخت آن است. در این نوع مالیات، الزاماً کسی که درآمد دارد، پرداختکننده مستقیم مالیات نیست؛ بلکه قانون، مسئولیت کسر و پرداخت مالیات را بر عهده پرداختکننده وجه گذاشته است. به بیان سادهتر، ممکن است مالیات مربوط به درآمد طرف مقابل باشد، اما این شما هستید که موظفید آن را محاسبه، کسر و به سازمان امور مالیاتی واریز کنید.
در این مطلب بررسی میکنیم مالیات تکلیفی چیست، چه کسانی مشمول آن هستند، ۵ درصد مالیات تکلیفی چیست و مالیات ۳ درصد تکلیفی در چه مواردی اعمال میشود و رعایت نکردن این تکلیف مالیاتی چه پیامدهایی دارد.
مالیات تکلیفی نوعی مالیات است که مسئولیت پرداخت آن بهجای صاحب درآمد، بر عهده شخص دیگری گذاشته میشود. یعنی درآمد متعلق به یک فرد یا شرکت است، اما قانون از پرداختکننده پول میخواهد مالیات را کسر کرده و به دولت بپردازد. در این روش، دولت برای وصول سریعتر و دقیقتر مالیات، یک واسطه مانند کارفرما یا پرداختکننده قرارداد را مسئول میکند.
برای مثال، حقوق به عنوان درآمد کارمند است اما این کارفرماست که مالیات را از حقوق کم کرده و به سازمان امور مالیاتی واریز میکند؛ به همین دلیل این نوع مالیات را مالیات تکلیفی مینامند.
| توضیح | ویژگی |
| مالیات را کسی پرداخت میکند که پول را میپردازد، نه کسی که درآمد دارد | پرداخت توسط شخص ثالث |
| مالیات قبل از رسیدن پول به ذینفع، از مبلغ کسر میشود | کسر از منبع |
| چون مالیات قبل از پرداخت درآمد کسر میشود، احتمال عدم پرداخت کمتر است | کاهش ریسک فرار مالیاتی |
| اگر مالیات کسر یا واریز نشود، جریمه متوجه پرداختکننده است | مسئولیت قانونی پرداختکننده |
| معمولاً به حقوق، اجاره، قراردادها، حقالزحمه و سود تعلق میگیرد | ارتباط مستقیم با درآمد |
| اغلب باید تا پایان ماه بعد به سازمان امور مالیاتی پرداخت شود | مهلت پرداخت مشخص |
هر زمان شما پرداختکننده پول باشید و قانون شما را موظف به کسر مالیات بداند، مالیات تکلیفی شکل میگیرد. در عمل، کسبوکارها معمولاً در موارد زیر با مالیات تکلیفی مواجه میشوند:
۵ درصد مالیات تکلیفی به حالتی گفته میشود که قانون برای یک نوع پرداخت مشخص، نرخ ثابت پنج درصد را تعیین کرده و مسئولیت کسر و پرداخت آن را بر عهده پرداختکننده گذاشته است. در این حالت، فرد یا شرکتی که پول را پرداخت میکند، باید قبل از واریز مبلغ به طرف مقابل، ۵ درصد آن را بهعنوان مالیات کسر کرده و مستقیماً به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کند.
یکی از شناختهشدهترین موارد اعمال این نرخ، مالیات تکلیفی حقالوکاله است. در برخی قراردادهای وکالت، بهویژه زمانی که موکل یک شرکت، سازمان یا نهاد حقوقی باشد، پرداختکننده موظف است پنج درصد از مبلغ قرارداد را بهعنوان مالیات تکلیفی کسر کند و باقیمانده را به وکیل بپردازد.
بهعنوان مثال، اگر مبلغ حقالوکاله ۲۰۰ میلیون تومان باشد، پرداختکننده باید ۵ درصد آن یعنی ۱۰ میلیون تومان را به عنوان مالیات تکلیفی واریز کند و ۱۹۰ میلیون تومان را به وکیل پرداخت نماید.
۳ درصد مالیات تکلیفی معمولاً در قراردادهای خدماتی و پیمانکاری مطرح میشود و یکی از رایجترین نرخهای مالیات تکلیفی در فضای کسبوکار است. در این حالت، کارفرما موظف است هنگام پرداخت حقالزحمه یا صورتوضعیت پیمانکار، سه درصد از مبلغ پرداختی را کسر کرده و به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کند.
این مالیات مربوط به درآمد پیمانکار است، اما مسئولیت اجرای آن بر عهده کارفرما قرار دارد. به همین دلیل اگر کارفرما این کسر و پرداخت را انجام ندهد، خود او مشمول جریمههای مالیاتی خواهد شد، حتی اگر مبلغ کامل را به پیمانکار پرداخت کرده باشد.
برای مثال، اگر مبلغ قابل پرداخت به پیمانکار ۵۰۰ میلیون تومان باشد، ۳ درصد آن معادل ۱۵ میلیون تومان به عنوان مالیات تکلیفی پرداخت میشود و باقی مبلغ یعنی ۴۸۵ میلیون تومان به پیمانکار داده خواهد شد.
مالیات حقوق یکی از روشنترین و قطعیترین نمونههای مالیات تکلیفی است، چون درآمد متعلق به کارمند است اما انجام تمام تکالیف مالیاتی آن بر عهده کارفرما قرار دارد. کارفرما موظف است هنگام پرداخت حقوق، مالیات متعلقه را محاسبه و از حقوق کسر کند، سپس آن را به سازمان امور مالیاتی پرداخت کرده و لیست حقوق و مالیات را در سامانه مربوطه ارسال کند. اگر کارفرما این مراحل را بهدرستی یا بهموقع انجام ندهد، مسئولیت جرائم و تبعات قانونی مستقیماً متوجه خود او خواهد بود، نه کارمند.
بیتوجهی به مالیات تکلیفی میتواند هزینهساز باشد. اگر مالیات را کسر نکنید، یا کسر کنید اما بهموقع واریز نکنید، مسئولیت کامل آن با شماست. معمولاً جریمهای معادل ۱۰٪ مالیات پرداختنشده در نظر گرفته میشود و به ازای هر ماه تأخیر، ۲.۵٪ جریمه دیرکرد هم اضافه میشود. در موارد جدیتر، حتی امکان پیگیری حقوقی وجود دارد. به همین دلیل، مالیات تکلیفی بهویژه برای شرکتها موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت.
اگر میخواهید بدون دردسر و جریمه، مالیات تکلیفی را درست انجام دهید، کافی است قبل از هر پرداخت این چند نکته ساده را چک کنید:
سخن پایانی
مالیات تکلیفی در نگاه اول شاید فقط کم کردن چند درصد از مبلغ پرداختی باشد، اما در عمل یکی از مهمترین وظایف مالیاتی کسبوکارهاست. اگر در تشخیص مشمول بودن، نرخ درست یا زمان پرداخت دقت نکنید، ممکن است با جریمه و مشکلات قانونی روبهرو شوید. به همین دلیل، آشنایی درست با مالیات تکلیفی کمک میکند امور مالیاتی خود را با خیال راحت و بدون دردسر انجام دهید.
ما در تیوان تراز با مشاوره تخصصی و بهروز مالیاتی، کنار شما هستیم تا این مسیر را بدون ریسک و ابهام طی کنید. اگر درباره مالیات تکلیفی سوالی دارید، همین حالا با کارشناسان تیوان تراز تماس بگیرید.
سؤالات متداول
در این حالت، مسئولیت کامل با پرداختکننده است و مشمول جریمه ثابت و جریمه دیرکرد ماهانه میشود، حتی اگر مبلغ کامل به طرف مقابل پرداخت شده باشد.
بله، در برخی موارد میتوان با پرداخت اصل مالیات و ارائه درخواست، بخشی از جرائم را کاهش داد یا اصلاح انجام داد؛ اما این موضوع وابسته به زمان اقدام و نظر اداره مالیات است.
مهلت معمولاً از تاریخ پرداخت یا تخصیص وجه محاسبه میشود و تا پایان ماه بعد ادامه دارد، نه از تاریخ قرارداد یا صدور فاکتور. همین تفاوت کوچک میتواند در محاسبه دیرکرد بسیار مهم باشد.
