سودآور بودن یک شرکت همیشه به این معنا نیست که آن شرکت برای صاحبان سرمایه خود ارزش ایجاد کرده. ممکن است کسبوکار در صورتهای مالی خود سود نشان دهد، اما این سود کمتر از هزینه سرمایهای باشد که برای ادامه فعالیت در اختیار آن قرار گرفته است.
برای بررسی این موضوع از معیاری به نام ارزش افزوده اقتصادی یا Economic Value Added استفاده میشود که با علامت اختصاری EVA شناخته میشود. این شاخص نشان میدهد یک شرکت پس از در نظر گرفتن هزینه تأمین سرمایه، واقعاً چه مقدار ارزش اقتصادی ایجاد کرده است.
در این مطلب از تیم تیوان تراز، مفهوم ارزش افزوده اقتصادی، فرمول محاسبه EVA، اجزای آن، تفاوتش با سود حسابداری و کاربردهای آن را بررسی میکنیم.
ارزش افزوده اقتصادی به زبان ساده
هر کسبوکاری برای کار کردن به پول و سرمایه نیاز دارد. این سرمایه ممکن است از طرف صاحب کسبوکار تأمین شود یا از طریق وام و تسهیلات به دست بیاید. در هر صورت، استفاده از این سرمایه بدون هزینه نیست.
ارزش افزوده اقتصادی بررسی میکند که آیا سود شرکت آنقدر بوده که این هزینه را جبران کند یا نه. اگر سود شرکت بیشتر از هزینه سرمایه باشد، یعنی کسبوکار واقعاً ارزش ایجاد کرده. اما اگر سود کمتر از هزینه سرمایه باشد، یعنی با وجود سودده بودن، از نظر اقتصادی عملکرد خوبی نداشته است.
فرمول ارزش افزوده اقتصادی چیست؟
برای حساب کردن ارزش افزوده اقتصادی، باید ببینیم بعد از کم کردن هزینه سرمایه، چه مقدار سود واقعی برای شرکت باقی مانده است.
فرمول آن به این صورت است:
ارزش افزوده اقتصادی = سود شرکت بعد از مالیات − هزینه سرمایه
هزینه سرمایه هم از این راه حساب میشود:
هزینه سرمایه = میزان سرمایه × نرخ هزینه سرمایه
یعنی اگر سود شرکت از هزینه سرمایه بیشتر باشد، شرکت واقعاً ارزش ایجاد کرده است. اما اگر سود از هزینه سرمایه کمتر باشد، یعنی با اینکه شرکت سود داشته، ارزش اقتصادی زیادی ایجاد نکرده است.
سود عملیاتی خالص پس از مالیات چیست؟
NOPAT نشان میدهد شرکت از فعالیت اصلی خود، بعد از کسر مالیات، چقدر سود به دست آورده است. این عدد کمک میکند بفهمیم خودِ عملکرد کاری شرکت چقدر سودساز بوده است.
فرمول NOPAT به شکل زیر است:
NOPAT = سود عملیاتی × (۱ − نرخ مالیات)
برای مثال، اگر سود عملیاتی یک شرکت ۲۰ میلیارد تومان و نرخ مالیات ۲۰ درصد باشد، سود عملیاتی پس از مالیات برابر است با: ۲۰ میلیارد × ۸۰ درصد = ۱۶ میلیارد تومان
بنابراین NOPAT شرکت در این مثال ۱۶ میلیارد تومان خواهد بود.
سرمایه بهکارگرفتهشده چیست؟
سرمایه بهکارگرفتهشده یعنی کل پولی که شرکت برای انجام کارهایش استفاده کرده است. این پول میتواند از سرمایه صاحبین کسبوکار، وام یا منابع مالی دیگر تأمین شده باشد.
در واقع سرمایه بهکارگرفتهشده همان پولی است که برای خرید داراییها، تأمین تجهیزات، نگهداری موجودی کالا، راهاندازی پروژهها و ادامه فعالیت شرکت استفاده شده است.
روش محاسبه این مبلغ ممکن است با توجه به ساختار حسابداری شرکت متفاوت باشد، اما معمولاً حقوق صاحبان سهام و بدهیهای دارای هزینه در آن در نظر گرفته میشوند.
میانگین موزون هزینه سرمایه چیست؟
WACC یعنی میانگین هزینهای که شرکت برای تأمین سرمایه خود پرداخت میکند. چون این سرمایه معمولاً از وام و آورده سهامداران به دست میآید، هزینه آن هم ترکیبی است. اگر سود شرکت بیشتر از این هزینه باشد، یعنی شرکت ارزش اقتصادی ایجاد کرده است.
برای مثال اگر سود شرکت بعد از مالیات ۱۸ میلیارد باشد و هزینه سرمایه ۱۲ میلیارد، ارزش افزوده اقتصادی برابر است با:
۶ میلیارد تومان. یعنی شرکت ۶ میلیارد تومان ارزش اقتصادی ایجاد کرده است.
EVA مثبت، منفی و صفر یعنی چه؟
اگر EVA مثبت باشد، یعنی شرکت سود بیشتری نسبت به هزینه سرمایه خود ساخته و برای سرمایهگذاران ارزش ایجاد کرده است. اگر EVA منفی باشد، یعنی سود شرکت برای جبران هزینه سرمایه کافی نبوده است. در این حالت ممکن است شرکت روی کاغذ سودده باشد، اما از نظر اقتصادی عملکرد ضعیفی داشته باشد.
اگر EVA صفر باشد، یعنی شرکت دقیقاً به اندازه هزینه سرمایه خود سود به دست آورده و نه ارزش جدیدی ایجاد کرده و نه ارزشی را از بین برده است.
تفاوت ارزش افزوده اقتصادی با سود حسابداری چیست؟
سود حسابداری همان سودی است که در صورتهای مالی ثبت میشود. اما این سود معمولاً همه هزینههای سرمایه را نشان نمیدهد. مثلاً هزینه مورد انتظار سهامداران در سود حسابداری بهطور مستقیم دیده نمیشود.
ارزش افزوده اقتصادی یک قدم جلوتر میرود و همه هزینههای سرمایه را در نظر میگیرد؛ هم هزینه بدهی و هم هزینه سرمایه سهامداران.
برای مثال، ممکن است شرکتی ۱۰ میلیارد تومان سود حسابداری داشته باشد، اما هزینه سرمایه آن ۱۳ میلیارد تومان باشد. در این حالت، با اینکه شرکت در صورتهای مالی سودده است، اما EVA آن منفی ۳ میلیارد تومان خواهد بود.
تفاوت ارزش افزوده اقتصادی با مالیات بر ارزش افزوده
این دو مفهوم فقط از نظر اسم شبیه هم هستند و در عمل هیچ شباهتی به هم ندارند. مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات است که هنگام فروش کالا و خدمات از مصرفکننده دریافت میشود.
اما ارزش افزوده اقتصادی یک شاخص تحلیلی و مالی است که نشان میدهد شرکت بعد از کسر هزینه سرمایه، چقدر ارزش واقعی ایجاد کرده است. پس EVA هیچ ارتباط مستقیمی با اظهارنامه ارزش افزوده، نرخ مالیات یا صورتحساب فروش ندارد.
ارزش افزوده اقتصادی چه کاربردی دارد؟
EVA به مدیران و سرمایهگذاران کمک میکند بهتر بفهمند شرکت واقعاً چقدر موفق عمل کرده است. از این شاخص میتوان برای موارد زیر استفاده کرد:
- بررسی اینکه شرکت واقعاً ارزش ایجاد کرده یا نه
- مقایسه عملکرد پروژهها و واحدهای مختلف
- تصمیمگیری برای سرمایهگذاریهای جدید
- ارزیابی عملکرد مدیران
- بررسی بازده شرکت نسبت به هزینه سرمایه
به بیان ساده، EVA فقط به سود نگاه نمیکند، بلکه میسنجد این سود با چه هزینهای به دست آمده است.
چگونه میتوان ارزش افزوده اقتصادی را بیشتر کرد؟
برای افزایش EVA، شرکت باید یا سود عملیاتی خود را بیشتر کند یا هزینه سرمایه را کاهش دهد. مثلاً میتواند فروش را افزایش دهد، هزینهها را بهتر کنترل کند، بهرهوری را بالا ببرد یا از داراییهای راکد کمتر استفاده کند. همچنین اگر شرکت بتواند منابع مالی خود را با هزینه کمتری تأمین کند، EVA آن بهتر میشود. به طور کلی، هر تصمیمی که باعث شود بازده شرکت بیشتر از هزینه سرمایه شود، میتواند EVA را افزایش دهد.
مزایای ارزش افزوده اقتصادی
یکی از مهمترین مزایای EVA این است که فقط به سود ظاهری نگاه نمیکند. این شاخص کمک میکند بفهمیم شرکت واقعاً برای صاحبان سرمایه ارزش ساخته یا فقط در صورتهای مالی سود نشان داده است. همچنین EVA میتواند ابزار خوبی برای تصمیمگیری مدیریتی، مقایسه پروژهها و بررسی عملکرد واقعی کسبوکار باشد.
محدودیتهای ارزش افزوده اقتصادی چیست؟
با اینکه EVA شاخص مفیدی است، اما محاسبه آن همیشه ساده نیست. برای به دست آوردن عدد دقیق، باید اطلاعات مالی درست و برآورد مناسبی از هزینه سرمایه وجود داشته باشد. در بعضی کسبوکارها، تعیین دقیق سرمایه بهکارگرفتهشده یا هزینه سرمایه آسان نیست. به همین دلیل بهتر است EVA در کنار سایر شاخصهای مالی بررسی شود، نه بهتنهایی.
سخن پایانی
در پایان باید گفت، ارزش افزوده اقتصادی یا EVA نشان میدهد یک شرکت بعد از در نظر گرفتن هزینه سرمایه، واقعاً چقدر ارزش ایجاد کرده است.
اگر EVA مثبت باشد، یعنی شرکت بیشتر از هزینه سرمایه خود سود ساخته و ارزش اقتصادی به وجود آورده است. اگر منفی باشد، یعنی با وجود سود حسابداری، هنوز نتوانسته هزینه سرمایه را جبران کند.
اگر برای تحلیل شاخصهای مالی، بررسی عملکرد شرکت یا محاسبه دقیق EVA به مشاوره تخصصی نیاز دارید، میتوانید از خدمات تیم تیوان تراز کمک بگیرید.
سوالات متداول
آیا EVA همان سود خالص شرکت است؟
خیر؛ سود خالص فقط هزینههای عملیاتی را کم میکند، اما EVA یک قدم فراتر میرود و «هزینه کل سرمایهای» که برای ایجاد آن سود به کار رفته را هم کسر میکند تا ارزش واقعی مشخص شود.
چرا EVA منفی برای سرمایهگذاران خطرناک است؟
چون نشان میدهد شرکت با وجود داشتن سود حسابداری، عملاً دارد ثروت سهامداران را از بین میبرد؛ یعنی بازدهی شرکت حتی از هزینهای که برای تأمین پولش شده، کمتر است.
تفاوت اصلی EVA با مالیات بر ارزش افزوده چیست؟
این دو هیچ ربطی به هم ندارند؛ مالیات بر ارزش افزوده یک هزینه قانونی روی قیمت کالا برای دولت است، اما EVA یک شاخص مالی برای سنجش کیفیت مدیریت و سودآوری واقعی کسبوکار است.
