محاسبه مالیات بر درآمد برای خیلی از صاحبان کسب و کار با یک سوال شروع می شود که مالیات من دقیقا از چه مبلغی محاسبه می شود؟ آیا باید درصدی از کل فروش را مالیات بدهیم یا هزینه های کسب و کار هم در نظر گرفته می شوند؟

در بیشتر موارد، مالیات مستقیما از کل فروش محاسبه نمی شود. ابتدا باید درآمد، هزینه های قابل قبول، معافیت ها و شرایط فعالیت بررسی شوند تا درآمد مشمول مالیات به دست بیاید. سپس نرخ مالیاتی مناسب روی این مبلغ اعمال می شود.

روش محاسبه نیز برای اشخاص حقیقی، شرکت ها، حقوق بگیران و سایر منابع درآمد یکسان نیست. در ادامه محاسبه مالیات بر درآمد را بررسی می کنیم.

مالیات بر درآمد چیست؟

مالیات بر درآمد، مالیاتی است که بر درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی یا حقوقی اعمال می شود. نوع درآمد اهمیت زیادی دارد. برای مثال مالیات یک فروشگاه، مالیات حقوق یک کارمند، درآمد اجاره ملک و درآمد یک شرکت با روش کاملا یکسان محاسبه نمی شوند و هر کدام مقررات مخصوص خود را دارند. قانون مالیات های مستقیم برای منابع مختلف درآمد، مقررات جداگانه تعیین کرده است.

درآمد مشمول مالیات یعنی چه؟

یکی از مهم ترین مفاهیم برای محاسبه مالیات، درآمد مشمول مالیات است. فرض کنید یک فروشگاه در طول سال ۳ میلیارد تومان فروش داشته است. این عدد لزوما به این معنی نیست که باید روی تمام ۳ میلیارد تومان مالیات پرداخت کند.

هزینه های قابل قبول فعالیت، معافیت های قانونی و سایر موارد باید بررسی شوند تا مبلغی که واقعا مبنای مالیات قرار می گیرد مشخص شود.

به زبان ساده می توان گفت:

درآمد مشمول مالیات = درآمد فعالیت – هزینه های قابل قبول – معافیت های قابل استفاده

البته این یک توضیح ساده است و نحوه دقیق محاسبه به نوع درآمد و شرایط مودی بستگی دارد. طبق قانون، درآمد مشمول مالیات صاحبان مشاغل با توجه به فروش کالا و خدمات و سایر درآمدهای فعالیت و پس از اعمال مقررات مربوط به هزینه ها و استهلاک تعیین می شود.

هزینه قابل قبول مالیاتی چیست؟

هزینه قابل قبول، هزینه ای است که به فعالیت کسب و کار مربوط باشد و مدارک کافی برای آن وجود داشته باشد.

نمونه ها:

• خرید کالا و مواد اولیه
• اجاره محل
• حقوق و دستمزد
• قبوض و خدمات
• حمل و نقل
• تبلیغات
• تعمیر تجهیزات

برای قبول این هزینه ها، داشتن فاکتور، قرارداد یا رسید اهمیت دارد.

محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی در سال ۱۴۰۵

اشخاص حقیقی مانند صاحبان فروشگاه ها، بسیاری از مشاغل آزاد و کسب و کارهای شخصی در موارد مشمول ماده ۱۳۱ با نرخ های پلکانی مالیات روبرو هستند.

طبق آخرین اصلاح ماده ۱۳۱ در آذر ۱۴۰۴، نرخ عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی برای درآمدهایی که نرخ جداگانه ندارند به این شکل است:

درآمد مشمول مالیات سالانه	نرخ
تا ۴۰۰ میلیون تومان	۱۵ درصد
مازاد ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان	۲۰ درصد
مازاد بر ۸۰۰ میلیون تومان	۲۵ درصد

نکته بسیار مهم این است که این نرخ ها پلکانی هستند. یعنی اگر درآمد مشمول مالیات شخص بیشتر از ۸۰۰ میلیون تومان باشد، تمام درآمد او با نرخ ۲۵ درصد محاسبه نمی شود؛ بلکه هر قسمت از درآمد با نرخ مربوط به همان پله محاسبه خواهد شد.

محاسبه مالیات شرکت ها چگونه است؟

روش محاسبه مالیات شرکت ها با صاحبان مشاغل حقیقی متفاوت است.

طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیات های مستقیم، نرخ عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی در حالت کلی ۲۵ درصد درآمد مشمول مالیات است؛ مگر اینکه برای درآمد یا فعالیت خاصی در قانون نرخ دیگری تعیین شده باشد.

برای مثال اگر درآمد مشمول مالیات یک شرکت بعد از بررسی درآمدها، هزینه های قابل قبول و سایر موارد یک میلیارد تومان باشد، در حالت عمومی مالیات آن:

۱ میلیارد × ۲۵ درصد = ۲۵۰ میلیون تومان

خواهد بود. بنابراین یک اشتباه مهم این است که ۲۵ درصد را مستقیما در کل فروش شرکت ضرب کنیم. مبنای اصلی، **درآمد مشمول مالیات** است، نه صرفا فروش.

مالیات بر درآمد حقوق چگونه محاسبه می شود؟

برای حقوق بگیران ابتدا معافیت مالیاتی سالانه در نظر گرفته می شود و مبلغ بالاتر از معافیت بر اساس نرخ های تعیین شده محاسبه می شود. میزان معافیت مالیات حقوق هر سال در قوانین مربوط به همان سال تعیین می شود.

معمولا مسئولیت محاسبه، کسر و پرداخت مالیات حقوق کارکنان بر عهده کارفرماست. به همین دلیل نباید جدول ماده ۱۳۱ صاحبان مشاغل را بدون بررسی برای محاسبه مالیات حقوق استفاده کرد.

معافیت مالیاتی چه تاثیری در محاسبه دارد؟

معافیت مالیاتی می تواند مبلغی را که مالیات روی آن محاسبه می شود کاهش دهد. اما همه افراد و کسب و کارها معافیت یکسان ندارند. نوع فعالیت، شخصیت حقیقی یا حقوقی و انجام تکالیف قانونی می توانند در استفاده از بعضی معافیت ها یا مشوق ها تاثیر داشته باشند.

همچنین در برخی موارد، استفاده از معافیت یا نرخ صفر به انجام تکالیفی مانند ارائه اظهارنامه و نگهداری اسناد و مدارک وابسته است. بنابراین قبل از محاسبه مالیات باید مشخص شود چه معافیت هایی واقعا شامل مودی می شوند.

آیا گردش حساب بانکی همان درآمد است؟

خیر. صرف ورود پول به حساب بانکی لزوما به این معنی نیست که تمام آن مبلغ درآمد کسب و کار است. برای مثال ممکن است بعضی واریزی ها مربوط به انتقال بین حساب های خود شخص، قرض، وام، برگشت وجه یا موارد غیر درآمدی باشند.

اما اگر حساب بانکی برای فعالیت اقتصادی استفاده می شود، بهتر است تراکنش های آن منظم باشند و برای واریزی های غیر درآمدی مدارک و توضیح مناسب وجود داشته باشد.

در عمل، یکی از مهم ترین کارها در محاسبه مالیات این است که درآمد واقعی از سایر گردش های مالی جدا شود.

چه مدارکی برای محاسبه مالیات لازم است؟

برای محاسبه دقیق تر مالیات، اطلاعات مالی کسب و کار باید کامل و منظم باشد.

نوع مدرک	نمونه
فروش و درآمد	فاکتور فروش، گزارش درآمد
خرید	فاکتورهای خرید کالا و مواد اولیه
هزینه ها	اجاره، قبوض، حمل و نقل و سایر هزینه ها
قراردادها	قراردادهای فروش، خدمات و همکاری
اطلاعات بانکی	گردش حساب های کاری
کارتخوان	گزارش تراکنش های دستگاه های POS
حقوق و دستمزد	لیست حقوق و اسناد پرداخت
حسابداری	دفاتر و گزارش های مالی
سوابق مالیاتی	اظهارنامه ها و پرداخت های قبلی

سخن پایانی

در پایان باید گفت، برای محاسبه مالیات بر درآمد، ابتدا باید درآمد مشمول مالیات مشخص شود. یعنی درآمد، هزینه های قابل قبول، معافیت ها و شرایط مودی بررسی شوند و بعد نرخ مناسب اعمال شود.

روش محاسبه برای اشخاص حقیقی و شرکت ها متفاوت است و استفاده از یک درصد ثابت برای همه کسب و کارها درست نیست. اگر برای محاسبه مالیات و بررسی درآمد و هزینه های کسب و کار خود نیاز به راهنمایی دارید، کارشناسان تیوان تراز همراه شما هستند.

سوالات متداول