قانون مالیات های مستقیم یکی از مهم ترین قوانین مالیاتی ایران است و بخش زیادی از مالیات اشخاص و کسب و کارها بر اساس آن تعیین می شود. مالیات شرکت ها، صاحبان مشاغل، حقوق، اجاره ملک، ارث و برخی درآمدهای دیگر در این قانون مورد توجه قرار گرفته اند.

شناخت این قانون فقط برای حسابداران مهم نیست. مدیران شرکت ها، صاحبان کسب و کار، اشخاص حقیقی و حتی افرادی که ملک اجاره می دهند یا دارایی به آنها ارث می رسد نیز ممکن است با بخش هایی از آن روبرو شوند.

در این مطلب از تیم تیوان تراز مهم ترین بخش های قانون مالیات های مستقیم را بررسی می کنیم.

آخرین اصلاحات قانون مالیات های مستقیم چیست؟

قانون مالیات های مستقیم همان قانون مصوب سال ۱۳۶۶ است که در سال های بعد چند بار اصلاح شده است. یکی از تغییرات مهم جدید، قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی مصوب ۱۴۰۴ است که مقررات مربوط به مالیات بر عایدی برخی دارایی ها را به قانون اضافه کرده است.

به زبان ساده، سود حاصل از خرید و فروش بعضی دارایی ها در شرایط مشخص می تواند مشمول مالیات شود. بنابراین برای بررسی مالیات باید همیشه آخرین اصلاحات قانون در نظر گرفته شود.

چه کسانی مشمول قانون مالیات های مستقیم هستند؟

بسته به نوع درآمد یا دارایی، افراد و مجموعه های مختلفی ممکن است مشمول این قانون باشند، از جمله:

• صاحبان مشاغل
• شرکت ها و موسسات
• کارکنان و حقوق بگیران
• مالکان دارای درآمد اجاره
• وراث در موارد مشمول مالیات بر ارث
• اشخاص دارای درآمدهای اتفاقی
• برخی اشخاص خارجی دارای درآمد در ایران

انواع مالیات در قانون مالیات های مستقیم

مالیات های این قانون را می توان به دو بخش اصلی مالیات بر دارایی و مالیات بر درآمد تقسیم کرد.

گروه	مهم ترین موارد
مالیات بر دارایی	مالیات بر ارث و حق تمبر
مالیات بر درآمد	املاک، حقوق، مشاغل، اشخاص حقوقی و درآمد اتفاقی

در قوانین جدید، سود حاصل از خرید و فروش برخی دارایی ها نیز در شرایط مشخص می تواند مشمول مالیات شود.

مالیات بر درآمد املاک

اگر فرد یا شرکتی از ملک خود درآمد داشته باشد، ممکن است مشمول مالیات بر درآمد املاک شود. رایج ترین نمونه، درآمد حاصل از اجاره ملک است.

طبق ماده ۵۳، برای محاسبه درآمد مشمول مالیات اجاره، ۲۵ درصد از مبلغ اجاره بابت هزینه ها و استهلاک در نظر گرفته می شود و ۷۵ درصد باقی مانده مبنای محاسبه مالیات قرار می گیرد. فروش و انتقال قطعی ملک نیز قوانین مالیاتی جداگانه ای دارد و مالیات آن بر اساس ارزش معاملاتی ملک محاسبه می شود.

مالیات بر درآمد حقوق

حقوق و مزایایی که فرد در مقابل کار دریافت می کند می تواند مشمول مالیات حقوق باشد. معمولا کارفرما مالیات حقوق را محاسبه می کند و از مبلغ حقوق کارمند کسر و به سازمان امور مالیاتی پرداخت می کند. میزان معافیت و نرخ مالیات حقوق ممکن است هر سال تغییر کند، بنابراین برای محاسبه دقیق باید قوانین همان سال بررسی شوند.

مالیات بر درآمد مشاغل

افرادی که به صورت شخصی کسب و کار یا فعالیت اقتصادی دارند، معمولا مشمول مالیات بر درآمد مشاغل هستند. فروشندگان، پزشکان، وکلا، صاحبان فروشگاه ها و بسیاری از مشاغل آزاد در این گروه قرار می گیرند.

مالیات این افراد فقط بر اساس فروش محاسبه نمی شود. درآمد، هزینه های قابل قبول، معافیت ها و شرایط کسب و کار نیز در مبلغ مالیات تاثیر دارند.

صاحبان مشاغل معمولا باید در مهلت قانونی اظهارنامه مالیاتی خود را ارسال کنند. البته برخی مشاغل در صورت داشتن شرایط می توانند از روش مالیات مقطوع استفاده کنند.

مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی

شرکت ها و موسسات نیز بابت درآمد مشمول مالیات خود، مالیات پرداخت می کنند. طبق ماده ۱۰۵، نرخ عمومی مالیات اشخاص حقوقی در حالت کلی ۲۵ درصد درآمد مشمول مالیات است. این یعنی مالیات شرکت ۲۵ درصد کل فروش نیست. ابتدا درآمدها، هزینه های قابل قبول، معافیت ها و سایر موارد بررسی می شوند و سپس مبلغ مشمول مالیات مشخص می شود.

شرکت ها نیز در حالت عادی باید اظهارنامه و صورت های مالی خود را حداکثر چهار ماه بعد از پایان سال مالی ارائه کنند.

مالیات بر درآمد کشاورزی

بسیاری از فعالیت های کشاورزی طبق ماده ۸۱ قانون مالیات های مستقیم از پرداخت مالیات بر درآمد معاف هستند. فعالیت هایی مانند کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش ماهی و زنبور عسل در این گروه قرار می گیرند.

بنابراین نمی توان به طور کلی گفت کشاورزان در صورت بالا بودن درآمد حتما باید مالیات پرداخت کنند.

مالیات بر درآمد اتفاقی

بعضی درآمدهایی که از شغل یا فعالیت عادی فرد به دست نیامده اند، ممکن است در گروه درآمد اتفاقی قرار بگیرند. برای مثال برخی جوایز، انتقال های بلاعوض یا دریافت اموال بدون پرداخت مبلغ کامل، در شرایط مشخص می توانند مشمول این نوع مالیات شوند. البته هر هدیه یا انتقال مالی مشمول مالیات نیست و باید شرایط آن جداگانه بررسی شود.

مالیات بر ارث

بعد از فوت شخص، انتقال بعضی دارایی های او به وراث ممکن است مشمول مالیات بر ارث شود. برای همه دارایی ها یک نرخ ثابت وجود ندارد. مالیات ملک، خودرو، سپرده بانکی، سهام و سایر دارایی ها می تواند متفاوت باشد. همچنین طبقه وراث و نوع دارایی در میزان مالیات نهایی تاثیر دارند.

مالیات حق تمبر

حق تمبر یکی دیگر از مالیات های مربوط به دارایی است. برخی اسناد، اوراق و فعالیت های مشخص طبق قانون مشمول حق تمبر می شوند و مبلغ آن با توجه به نوع سند یا فعالیت متفاوت است. بنابراین مالیات بر دارایی به این معنی نیست که همه افراد باید هر سال بابت تمام اموال خود مبلغ ثابتی مالیات پرداخت کنند.

قانون مالیات بر سوداگری چه تغییری ایجاد کرده است؟

قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی در سال ۱۴۰۴ مقررات جدیدی درباره مالیات بر عایدی سرمایه اشخاص غیر تجاری ایجاد کرده و بخش هایی از قانون مالیات های مستقیم و قانون پایانه های فروشگاهی را تغییر داده است.

هدف این بخش از قانون، بررسی عایدی حاصل از انتقال برخی دارایی ها در شرایط تعیین شده قانونی است. البته نباید هر خرید و فروش یا هر افزایش قیمت دارایی را بدون بررسی جزئیات مشمول مالیات دانست. نوع دارایی، شخص معامله کننده، شرایط انتقال، معافیت ها و مقررات اجرایی باید بررسی شوند.

مهم ترین مواد قانون مالیات های مستقیم

برای صاحبان کسب و کار و مدیران شرکت ها، بعضی مواد قانون کاربرد بیشتری دارند:

ماده	موضوع
ماده ۵۳	مالیات درآمد اجاره
ماده ۸۱	معافیت درآمدهای کشاورزی
ماده ۱۰۰	تکالیف مالیاتی صاحبان مشاغل
ماده ۱۰۵	مالیات اشخاص حقوقی
ماده ۱۱۰	اظهارنامه اشخاص حقوقی
ماده ۱۱۹	درآمد اتفاقی
ماده ۱۳۲	برخی مشوق ها و نرخ صفر مالیاتی
ماده ۱۹۰	جریمه تاخیر در پرداخت
ماده ۱۹۲	جریمه عدم ارائه اظهارنامه و برخی تخلفات
ماده ۲۷۴	جرایم مالیاتی

اگر تکالیف مالیاتی انجام نشوند چه می شود؟

طبق ماده ۱۹۲، عدم ارائه اظهارنامه در موعد مقرر برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل می تواند جریمه غیرقابل بخشش معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق داشته باشد. همچنین طبق ماده ۱۹۰، تاخیر در پرداخت مالیات می تواند باعث تعلق جریمه ماهانه شود.

برخی تخلفات جدی تر، مانند کتمان فعالیت اقتصادی، استفاده از اسناد خلاف واقع یا خودداری از تسلیم اظهارنامه در شرایط مشخص نیز می توانند طبق ماده ۲۷۴ در گروه جرایم مالیاتی قرار بگیرند.

سخن پایانی

در پایان باید گفت، قانون مالیات های مستقیم مشخص می کند افراد و کسب و کارها بابت درآمد و برخی دارایی های خود چه مالیاتی باید پرداخت کنند.

چون قوانین مالیاتی ممکن است تغییر کنند، بهتر است همیشه آخرین مقررات بررسی شود. برای محاسبه مالیات و انجام درست تکالیف مالیاتی، کارشناسان تیوان تراز همراه شما هستند.

سوالات متداول