در شرایطی که فضای اقتصادی کشور بهخاطر اتفاقات اخیر، تعطیلیها و نوسانهای کاری با فشار بیشتری روبهرو شده، سازمان امور مالیاتی هم برای رسیدگی به حجم بالای پروندهها، بیشتر از قبل سراغ رسیدگی سیستمی رفته است.
به همین دلیل در بررسی پروندههای عملکرد، خیلی از رسیدگیها دیگر به شکل سنتی و دستی انجام نمیشود و سیستم با استفاده از اطلاعات مختلف مثل حسابهای بانکی، سامانه مؤدیان و گزارشهای مالی، درآمد واقعی افراد را بررسی میکند.
در این روش فقط اظهارنامه ملاک نیست، بلکه همه دادهها کنار هم قرار میگیرند تا تصویر دقیقتری از فعالیت مالی هر کسبوکار به دست بیاید.
در این مقاله بررسی میکنیم رسیدگی سیستمی مالیاتی چیست، مالیات چطور بر اساس دادهها محاسبه میشود، اینتاکد چه نقشی دارد و اگر مودی با برگه تشخیص موافق نباشد چه راههایی برای اعتراض و اصلاح وجود دارد.
در رسیدگی سیستمی، سازمان امور مالیاتی دیگر فقط به اظهارنامه اکتفا نمیکند و اطلاعات مؤدی را از چند منبع مختلف کنار هم قرار میدهد تا تصویر دقیقتری از وضعیت مالی او به دست بیاورد.
این اطلاعات معمولاً شامل اظهارنامه مالیاتی، سامانه مؤدیان، گزارشهای خرید و فروش، تراکنشهای بانکی، اطلاعات کارتخوان (POS)، گزارشهای ماده ۱۶۹ و سایر دادههای ثبتشده از فعالیت اقتصادی است.
سپس این دادهها بهصورت یکپارچه تحلیل میشوند تا میزان درآمد واقعی و قابل قبول برای مؤدی برآورد شود. در واقع هدف سیستم این است که بررسی کند آیا عددی که در اظهارنامه ثبت شده، با رفتار مالی واقعی فرد یا آن شرکت در طول سال همخوانی دارد یا نه.
در روشهای جدید، سازمان امور مالیاتی با استفاده از سیستمهای هوشمند و تحلیل داده، رفتار مالی کسبوکارها را بررسی و آن را با الگوهای معمول هر شغل مقایسه میکند. این سیستمها میتوانند تشخیص دهند که آیا درآمد اعلامشده کمتر از حد واقعی است، یا هزینهها بیش از حد معمول ثبت شدهاند، یا حتی گردش حسابها و تراکنشهای بانکی با فعالیت شغلی همخوانی ندارد.
در چنین شرایطی اگر اختلافی بین اظهارنامه و دادههای واقعی وجود داشته باشد، سیستم دوباره محاسبات را بررسی میکند تا تصویر دقیقتری از عملکرد مالی مودی به دست بیاید.
اینتاکد یا همان نسبت سود فعالیت مشخص میکند هر فعالیت اقتصادی معمولاً چه مقدار سود دارد و به همین دلیل یک معیار مقایسه برای سیستم ایجاد میکند. بهطور کلی فعالیتهای تولیدی به دلیل هزینههای بالا سود کمتری دارند، فعالیتهای بازرگانی در سطح متوسط قرار میگیرند و فعالیتهای خدماتی معمولاً سود بالاتری دارند.
در رسیدگی سیستمی اگر اطلاعات پرونده کامل نباشد یا تناقض وجود داشته باشد، سیستم از همین نسبتها برای برآورد سود استفاده میکند و به همین دلیل انتخاب اشتباه اینتاکد میتواند روی نتیجه نهایی مالیات تأثیر مستقیم بگذارد.
اگر بعد از تحلیل دادهها بین اظهارنامه و اطلاعات سیستمی اختلاف وجود داشته باشد، سازمان امور مالیاتی برگه تشخیص صادر میکند. این برگه در واقع نتیجه تحلیل سیستم از کل دادههای مالی مؤدی است.
در این شرایط ممکن است درآمد بالاتر از اظهارنامه محاسبه شده باشد، یا در برخی موارد سود فعالیت تغییر کند، یا هزینههایی که ثبت شدهاند از نظر سیستم قابل پذیرش نباشند. نتیجه این فرآیند معمولاً عددی است که مؤدی آن را با عنوان «غیرواقعی بودن درآمد» یا «عدم تطابق با فعالیت واقعی» میبیند.
در برخی پروندهها، برای ثبت اعتراض دقیقتر از فرمهایی با عنوان «فرم قواعد» استفاده میشود. این فرمها کمک میکنند اختلاف بین دادههای سیستمی و اطلاعات واقعی بهتر مشخص شود و مستندات به شکل منظمتری به سازمان ارائه گردد.
در واقع، این فرمها یک ابزار کمکی هستند تا ایرادهای محاسباتی و تفاوتهای آماری قابل توضیح و بررسی شوند، اما تکمیل صحیح آنها نیازمند شناخت دقیق ساختار رسیدگی سیستمی و نحوه تحلیل دادههای مالیاتی است.
در چنین شرایطی، مهمترین اقدام این است که مؤدی پرونده را صرفاً بر اساس عدد اعلامشده نپذیرد و آن را بررسی کند. مرحله بعد، آمادهسازی و ارائه مستندات دقیق برای اثبات فعالیت واقعی است.
در این مسیر، مدارکی مثل صورتحسابها، قراردادها، گزارشهای مالی، اسناد بانکی، گردش حسابها و دفاتر قانونی نقش مهمی دارند. هدف این است که نشان داده شود درآمد واقعی با عدد برآوردشده متفاوت است یا نحوه محاسبه نیاز به اصلاح دارد.
در بسیاری از پروندهها، صرف ارائه مدارک خام کافی نیست و تحلیل دقیق آنها برای پاسخ به محاسبات سیستمی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
رسیدگی سیستمی مهم شده چون سازمان امور مالیاتی میخواهد اطلاعات مالی افراد را دقیقتر بررسی کند و جلوی فرار مالیاتی را بگیرد. به همین خاطر به جای بررسی دستی، اطلاعات از چند منبع مختلف با هم چک میشود.
این کار باعث میشود رسیدگی سریعتر و منظمتر باشد، اما گاهی اگر اطلاعات کامل یا درست نباشد، ممکن است اشتباه یا اختلاف هم پیش بیاید. برای همین هنوز هم نقش کارشناس و مشاور مهم است تا اگر مشکلی در بررسی پیش آمد، بتوان آن را اصلاح و دقیقتر بررسی کرد.
در این مرحله، بسیاری از مؤدیان نیاز به بررسی تخصصی دارند. خدمات تیوان تراز شامل:
هدف این است که پرونده با دقت دوباره بررسی شود و از محاسبات غیرواقعی جلوگیری گردد.
سخن پایانی
در پایان باید گفت، رسیدگی سیستمی مالیاتی بر پایه تحلیل دادههای بانکی، سامانه مؤدیان، اظهارنامه و اینتاکد انجام میشود. در این روش، سیستم تلاش میکند درآمد واقعی مودی را برآورد کند و در صورت وجود اختلاف، برگه تشخیص صادر میشود.
مجموعه تیوان تراز در این مسیر با تحلیل پرونده، بررسی فرم قواعد و تنظیم اعتراض حرفهای به مودیان کمک میکند تا مالیات واقعی و منصفانه محاسبه شود.
سوالات متداول
یعنی سازمان امور مالیاتی با بررسی دادههایی مثل گردش حساب، کارتخوان و سامانه مؤدیان به این نتیجه رسیده که درآمد واقعی شما بیشتر از عددی است که در اظهارنامه ثبت کردهاید. در این حالت، مالیات بر اساس برآورد سیستمی محاسبه شده است.
بله. مودی میتواند در مهلت قانونی اعتراض ثبت کند. در این مرحله پرونده دوباره بررسی میشود و مدارک مثل فاکتور، قرارداد، صورتحساب و گردش حساب برای اصلاح یا تأیید درآمد ارائه میشود.
بله، اما مستقیم نرخ مالیات نیست. اینتاکد فقط کمک میکند سود تقریبی هر شغل مشخص شود. بعد از آن، سایر عوامل مثل هزینهها، معافیتها و نرخهای قانونی در محاسبه نهایی مالیات اثر میگذارند.
